Zakot haqida asosiy ma’lumotlar
Zakot nima
Zakot — Islomning besh ruknidan biri: balog‘atga yetgan musulmon nisob deb ataladigan eng kam miqdordan ortiq mol-mulkining har yili 2,5 foizini, ya’ni qirqdan birini berishi. Zakot molni poklaydi va muhtojlarga yetib boradi. Bu sahifa umumiy qoidalarni tushuntiradi, sizning aniq holatingiz bo‘yicha shar’iy hukmni olim beradi.
Qaysi mol-mulkdan zakot beriladi
Zakot sanangizda egalik qilayotgan, sarflash yoki ko‘paytirish mumkin bo‘lgan barcha mablag‘ni hisobga oling:
- Uydagi naqd pul, kartalar va hisoblardagi mablag‘, jumladan Uzcard va Humo qoldiqlari hamda bank omonatlari.
- Xorijiy valyuta — o‘sha kungi kurs bo‘yicha so‘mga aylantiriladi (rasmiy kurslarni Markaziy bank cbu.uz saytida e’lon qiladi).
- Har qanday ko‘rinishdagi tilla va kumush: quymalar, tangalar, O‘zbekistonda amal qilinadigan hanafiy mazhabida esa taqinchoqlar ham.
- Aksiyalar, fondlar va boshqa investitsiyalar — hozirgi bozor qiymatida.
- Qayta sotish uchun olingan mollar — bugun sotish mumkin bo‘lgan narxda.
- Boshqalar sizga qarzdor bo‘lgan va qaytishini kutayotgan pul.
Shaxsiy foydalanishdagi narsalar hisobga olinmaydi: yashab turgan uyingiz, mashinangiz, mebel, kiyim-kechak, maishiy texnika va ish qurollari. Nisob bilan solishtirishdan oldin hozir to‘lanishi kerak bo‘lgan qarz va to‘lovlarni ayiring.
Nisob — eng kam miqdor
Zakot faqat sof mol-mulk nisobga yetganda farz bo‘ladi. Mumtoz manbalarda nisob 85 gramm tilla yoki 595 gramm kumush deb belgilangan. 2026-yil (hijriy 1447-yil Ramazoni) uchun O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi nisobni 585 probali taxminan 85 gramm tilla qiymatidan kelib chiqib 100 000 000 so‘m deb belgiladi; bu miqdor 2026-yil 17-fevralda e’lon qilingan. Kumush bo‘yicha nisob ancha past bo‘ladi va ba’zi ulamolar ko‘proq muhtojlar foyda ko‘rishi uchun shuni tavsiya qiladi. Tilla narxi o‘zgarib turadi, shuning uchun hisoblashdan oldin muslim.uz saytidagi so‘nggi e’lonni tekshiring.
Havl — bir qamariy yil
Mol-mulk nisob miqdorida yoki undan ko‘p holda to‘liq qamariy (hijriy) yil, ya’ni taxminan 354 kun turganidan keyin zakot farz bo‘ladi. O‘zbekistonda ko‘p oilalar doimiy sanani, ko‘pincha Ramazon oyini tanlaydi, o‘sha kuni bor mol-mulkini hisoblab, zakotini beradi. Hanafiy mazhabida yil davomida qo‘shilgan shu turdagi mablag‘, masalan, yig‘ilgan maosh ham o‘sha sanadagi umumiy summaga qo‘shiladi, unga alohida yil o‘tishi shart emas.
2,5 foiz qanday hisoblanadi
Zakot olinadigan mol-mulkingizni qo‘shing, hozir to‘lanadigan qarzlarni ayiring va natijani nisob bilan solishtiring. Agar u nisobga teng yoki undan ko‘p bo‘lsa, zakot faqat ortiqcha qismdan emas, butun sof summaning 2,5 foizidan hisoblanadi. Masalan, sof mol-mulk 120 000 000 so‘m bo‘lsa, zakot 3 000 000 so‘m bo‘ladi; mol-mulk 90 000 000 so‘m, nisob esa 100 000 000 so‘m bo‘lsa, bu yil zakot farz emas.
Zakot kimlarga beriladi
Qur’oni karim (Tavba surasi, 60-oyat) zakot oluvchilarning sakkiz toifasini sanaydi, ular orasida faqirlar, miskinlar, qarzga botganlar va yo‘lda pulsiz qolgan musofirlar bor. Odatda zakot o‘z ota-onangiz, bobo-buvilaringiz, farzandlaringiz, nevaralaringiz va turmush o‘rtog‘ingizga berilmaydi, chunki ularni siz baribir ta’minlaysiz; muhtoj aka-uka, opa-singil va boshqa qarindoshlarga berish mumkin. Zakotni o‘zingiz yoki ishonchli masjid yoxud xayriya tashkiloti orqali, zakot niyatida berasiz.